دوای ساڵانێک لە هەناسەبڕکێ و چاودێریکردنی دابەزینە مەترسیدارەکانی ئاستی ئاو، دەریاچەی دوکان شکۆی ئاویی خۆی وەردەگرێتەوە و ئەمڕۆ لە بەردەم ساتەوەختێکی دەگمەنی “سەرڕێژبوون”دا وەستاوە. لە کاتێکدا ئاستی ئاوەکە ڕۆژانە بە تێکڕای 8 سانتیمەتر بەرز دەبێتەوە، گەورەترین دامەزراوەی ئاویی سلێمانی لە توانای پڕبوونی 90٪ نزیک دەبێتەوە، ئەمەش بەهۆی شەپۆلە بارانە ناوازەکان و دەستپێکردنی توانەوەی بەفرە کەڵەکەبووەکانی سەر لووتکەی چیاکانی قەندیل؛ دیمەنێک کە بیرەوەریی ساڵی 1988 و سەرڕێژبوونی “بێڵ ماوس”ە بەناوبانگەکەی دەهێنێتەوە یاد.
بەنداوی دوکان، کە لەسەر زێی بچووک لە باکووری ڕۆژئاوای سلێمانی هەڵکەوتووە، پشت بە میراتێکی ئەندازیاریی دێرین دەبەستێت کە مێژووەکەی بۆ ناوەڕاستی پەنجاکان دەگەڕێتەوە. ئەمە یەکەمین بەنداوە لە عێراقدا، لەلایەن کۆمپانیای “Binnie & Partners”ی بەریتانییەوە بە شێوەی کەوانەیی دیزاین کراوە، بەنداوێکی زەبەلاحە کە توانای گلدانەوەی 7 ملیار مەتر سێجا ئاوی هەیە، لە دەریاچەیەکدا کە ڕووبەرەکەی 270 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە.
ئەم بوژانەوەیە تەنها دیمەنێکی جوان نییە، بەڵکو دەمارێکی ژیانی تەکنیکیی زۆر ئاڵۆزە؛ بەڕێوەبەرایەتی بەنداوەکە دوپاتی دەکەنەوە کە گەیشتنی ئاو بەم ئاستە، کۆتایی بە مۆتەکەی وشکەساڵی دەهێنێت کە لە پاییزی 2023دا ڕێژەی پڕبوونی بۆ 35٪ دابەزاندبوو. ئەم زۆرییەی ئاوی دووکان بایەخێکی ستراتیژی باڵای هەیە، چونکە ڕاگرتنی بەردانەوەی ئاو لە بەنداوەکە تەنها بۆ یەک ڕۆژ، بەسە بۆ ئەوەی ئاوی خواردنەوەی شاری سلێمانی بۆ سێ شەو و سێ ڕۆژ ببڕێت.
ئەمڕۆ، لە کاتێکدا دانیشتوان چاوەڕێی دیمەنێک دەکەن کە لە دوای ساڵی 2019 و پێشتریش ساڵی 1988 دووبارە نەبووەتەوە، زمانی ژمارەکان دەبێتە واقیعێکی بەرجەستە کە ڕەسەنایەتی دیزاینی بەریتانی و خێروبێری سروشت بەیەکەوە گرێ دەدات، تا جارێکی تر دوکان سەرکەوتنی خۆی بەسەر ساڵانی کەمئاویدا ڕابگەیەنێت و ئایندەی ئاودێری و خواردنەوەی ناوچەکە مسۆگەر بکات.
کۆچەر جەمال، بەڕێوەبەری بەنداوی دوکان دەڵێت؛ بەنداوەکە لە ڕووی زانستییەوە بە “پڕ” ئەژمار دەکرێت تەنانەت پێش گەیشتن بە قۆناغی سەرڕێژبوون، ئەو ڕوونی کردەوە: “بەنداوەکە پرد نییە تا تەنها کاتێک تەواو بێت کە بە تەواوی پڕ بێت، بەڵکو ئەم بڕە ئاوەی ئێستای واتای پڕبوون دەگەیەنێت. ئاستی ئاوەکە ڕۆژانە 8 سانتیمەتر زیاد دەکات و ئێستا ڕێژەی پڕبوون 90٪ی تێپەڕاندووە، کەمتر لە 10٪ی ماوە بۆ سەرڕێژبوون.”
ئاماژەی بەوەش کرد کە بەفری کەڵەکەبووی ناوچەکانی قەندیل هێشتا بە تەواوی نەتواونەتەوە، پێشبینی دەکرێت تا کۆتایی مانگ ئاستی ئاوەکە بەردەوام بێت لە بەرزبوونەوە. سەبارەت بە بەردانەوەی ئاویش وتی: “ئەو بڕەی بەری دەدەینەوە بۆ دابینکردنی پێویستیی دانیشتوانە، ئەگەر تەنها یەک ڕۆژ بەردانەوە ڕابگرین، شاری سلێمانی سێ شەو و سێ ڕۆژ بێ ئاو دەبێت.”
ئەم بوژانەوەیە دوای ساڵانێک لە هەڵبەز و دابەزی توندی ئاستی ئاو دێت؛ بۆ نموونە لە 21ی کانوونی یەکەمی 2025دا، بەنداوەکانی دوکان و دەربەندیخان بەشێکی زۆری توانای خۆیان وەرگرتەوە و تەنها لە دوو هەفتەدا 130 ملیۆن مەتر سێجا ئاو ڕووی لە دوکان کرد. ئەمە لە کاتێکدایە کە لە ئەیلوولی 2023دا دۆخەکە مەترسیدار بوو و ڕێژەی پڕبوون لە چەند مانگێکدا لە 65٪وە بۆ 35٪ دابەزیبوو.
بەنداوی دوکان، کە یەکەمین بەنداوە لە عێراق، لە نێوان ساڵانی 1954 بۆ 1959 دروستکراوە. درێژییەکەی 360 مەترە و بەرزییەکەی لە زەوییەوە 116.5 مەترە. هەمیشە دیمەنی ڕژانی ئاو لە “سەرڕێژە بێڵ ئاساکە” دیمەنێکی دەگمەن و کاریگەر بووە لە یادەوەری خەڵکدا. لە ساڵی 2019دا، دەریاچەکە ڕووداوێکی مێژوویی بەخۆیەوە بینی کاتێک بە تەواوی پڕبو و ئاو لە سەرڕێژەکەوە هاتە خوارەوە، دیمەنێک کە پێشتر تەنها لە ساڵی 1988دا بینرابوو.
ئەم بەرزبوونەوە ناوازەیەی ئێستا، بەنداوەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ لوتکەی گەشاوەیی خۆی و دەبێتە پێوەرێک بۆ سەرکەوتنی وەرزە باراناوییەکان و دڵنیایی بۆ داهاتووی ژینگەیی ناوچەکە.